Stendhal Sendromu: Sanat Zehirler mi?

Sanatla ilgili herhangi bir şey duygularımızı harekete geçirebilir. Çünkü sanat duygu demektir, duygular besin kaynağıdır. Öyle ki farklı sanat eserlerinin, bir tablonun, heykelin karşısında kalp ritmi değişen, bir müze ya da katedrali gezerken başı dönen, halüsinasyon gören insanlar dahi var; Stendhal sendromu…

Stendhal sendromu, sanat eserlerine ve aynı şekilde sanat sayılabilecek güzellikte olan şeylere karşı duyulan aşırı hayranlıktan oluşan baş dönmesi, bilinç kaybı, kalp atışının hızlanması, şaşırmak ve hatta bayılmak gibi durumlara sebep olan bir rahatsızlıktır. En sık rastlanan bölgenin Rönesansın özü sayılan İtalya/Floransa olması sebebiyle adına Floransa sendromu da denilmektedir. İnsanların en sık, Botticelli – Venüsün Doğuşu ve İlkbahar gibi eserleri karşısında bu sendromu yaşadıkları gözlemlenmiştir. Aynı şekilde Caravaggio‘nun bazı eserleri de insanların nefesini kesmiştir. Sonra, birçok katedral, müze, antik kent gibi yapıtlarda da kişilerin bu sendromu sık yaşadığı görülmüştür. Ayrıca sendroma, sanatı seven ve eserlerin güzelliğine hayran olan turistlerde de sıkça rastlanmıştır.

Tıp kaynaklarında kabul görmüş olan sendrom İtalya’da yapılan bir deney ile kanıtlanmıştır. Hatta, müzelerde sanat eserlerine ve tablolara bakmakta olan insanlar incelenip üzerlerinde oluşan etkiler gözlemlenmiştir. Dünya genelinde de epey ünlü olan sendrom ülkemizde sanat zehirlenmesi olarak da geçmekte.

Kimilerine göre Stendhal sendromu zihin ve beden arasında var olan çift yönlü ilişki nedeniyle psikomatik bir rahatsızlık olarak düşünülmekte ve bu duygusal uyarılma, sözünü ettiğimiz fiziksel semptomlara neden olmaktadır.

Sendromu ruhani bir olgu olarak sınıflandıranlar da var ki bu araştırmacılar, olgunun kökenini, insanların muhteşem güzellikte sanat eserlerini kısa bir süre içerisinde gerçekleştirilen incelemelerine dayandırırlar. Hatta, Stendhal sendromu bir tür sanatsal şok olarak da nitelendirilebilir.

Stendhal Sendromu’nun Ortaya Çıkışı

Kökeni Floransa sanatı olan sendrom, adını 1783 doğumlu ünlü Fransız realist yazar Marie-Henri Beyle‘den almıştır. Stendhal takma adıyla da bilinen yazar, 1817 yılında gezmiş olduğu Santa Croce Bazilikası’nda hissettiği yoğun ve anlatılması güç olan bir duygu patlaması yaşadığını Napoli ve Floransa: Milan’dan Reggio’ya Yolculuk kitabında yazmıştır. “Floransa’da olmaktan, o muhteşem insanların mezarında dolaşmaktan dolayı kendimden geçmiştim. Bu yüce güzelliğin düşüncesi beni avuçları içine almıştı. Bir an ilahi hislere gömüldüm. O an her şey ruhuma sahicilikle hitap etmeye başladı. Ah, keşke unutabilsem. Kalbim hızla atmaya başlamıştı. Hayat gözlerimin önünden çekilmişti. Yürürken yere yuvarlanıp gitmekten korktum.” Bu sözleriyle Beyle, sendromu ve hissettirdiklerini tarif etmeye çalışmıştır.

Günün şiir önerisi: Kovalamak – Irmak Çelik

Kaynakça

• Stables, Daniel. “Stendhal syndrome: The travel syndrome that causes panic”. bbc. 11.01.2022, Stendhal syndrome: The travel syndrome that causes panic – BBC Travel. Erişim Tarihi: 02.06.2020
• Cherney, Kristeen. “Stendhal Syndrome: Causes, Symptoms, Treatment, and More”. healthline. 14.10.2022, What Is an “Art Attack” (Stendhal Syndrome)? (healthline.com). Erişim Tarihi: 02.06.2020
• Magherini, Graziella. La Sindrome di Stendhal, Ponte alle Grazie, Floransa, 1989. (Bu sendromu tıp dünyasına tanıtan temel eserdir, mutlaka yer almalı).
• Noyes, John Locke. “Stendhal’s Syndrome: An Appreciation of Art or a Diagnosis?”, The American Journal of Psychiatry, 2005.
• Palacios-Sánchez, Leonardo. “Stendhal Syndrome: A Clinical and Historical Overview”, Neurology and Neuroscience, 2018.
• Britannica, The Editors of Encyclopaedia. “Stendhal Syndrome”, Encyclopedia Britannica, 2023, britannica.com.