Yüzyıllık Keşif: 6. Yüzyılda Neler Oldu?
Tarihin derinliklerine doğru bir yolculuğa çıkmaya hazır mısınız? “Yüzyıllık Keşif” serimizde, geçmişin gizemli olaylarını, unutulmaz kahramanlarını ve çığır açan dönüm noktalarını mercek altına alıyoruz.
6. yüzyıl; Bizans’ın siyasi, dini ve hukuki anlamda kendi varlığını geliştirdiği, İmparator Justinianus’un imparatorluğu her anlamda yenilediği dönemdir. Ayrıca, Nika Ayaklanması gibi büyük halk hareketleriyle yerinden oynayan başkent Konstantinopolis, Ayasofya’nın yükselişiyle tekrardan küllerinden doğacaktır. Özellikle hâlâ hukuk tarihinde damga vurmuş olan Corpus Juris Civilis bu dönemde toplanmıştır. Bizans toprakları da bu esnada Sasani ordularıyla savaşır, diğer yandan veba salgınıyla büyük kayıplar yaşar. Son olarak Hristiyan dünyasında ise İsa’nın doğası üzerine süren tartışmalar dini birlik fikrini zedelerken, Arap Yarımadası’nda sessiz bir değişim başlamak üzeredir.
Justinianus ve Bizans’ın Yeniden Doğuşu (527)
Bizans İmparatorluğu’nun en dikkat çekici hükümdarlarından biri olan I. Justinianus (527–565), yalnızca dönemine değil, Bizans tarihine de iz bırakmış bir isimdir. Bu bağlamda, amacı yıkılan Batı Roma’yı yeniden ayağa kaldırmaktı. Ayrıca Konstantinopolis merkezli büyük bir Hristiyan imparatorluk kurmaktı. Bu amaç doğrultusunda, çoğu hükümdardan daha fazla emek vermiştir. Ancak, hem doğudaki Sasanilerle olan ilişkilerinde zorlanmıştır. Hem de Batı’daki kaybedilen toprakları geri almak için askerî seferler düzenlemek zorunda kalmıştır.
Döneminde büyük toplumsal krizler, ayaklanmalar ve salgınlar yaşanmış olsa da Justinianus, hukuk, siyaset ve dinî alanlarda yaptığı köklü değişikliklerle Bizans’ı yeniden inşa etmeyi başarmıştır. Bu noktada, özellikle 525 yılında evlendiği, tiyatro oyunculuğundan gelen ve zor bir hayat yaşamış eşi Theodora ile generali Belisarios ile birlikte yürüttüğü siyasî hamleler, onun ne kadar istikrarlı ve vizyon sahibi bir imparator olduğunu ortaya koymaktadır.
Sonra, Batı Roma’yı tekrar ayağa kaldırma hayali uğruna Batı’da Vandal Krallığı’na, Ostrogotlar’a ve Vizigotlar’a karşı çeşitli askerî seferler yapmıştır. Özellikle bahsettiğimiz Belisarios gibi başarılı generaller sayesinde Kuzey Afrika ve İtalya’da önemli başarılara imza atmıştır. Ancak bu zaferlerin görünmeyen kısmında oldukça büyük ekonomik sorunlar da vardı. Savaşlar hem devlet hazinesini bitirirken hem de yerel halk için ciddi çöküşler meydana getirdi. Bu süreçte imparatorluk içi dengesizlikler de başladı. Çünkü batıya odaklanılırken doğuda Sasaniler’le olan sınır güvenliği ihmal edildi. Justinianus, bu yüzden doğuda barışı bozmamak adına ağır vergileri kabul etmek zorunda kaldı. Sasanilerle yapılan 532 tarihli “sürekli barış” anlaşması, bir süre işe yarasa da maalesef uzun vadede sınırlardaki kırılganlığı durduramadı.
Günün okuma önerisi: Zeybek: Yılda Cumhuriyet’in Dansı – Irmak Çelik
Kaynakça
- Çapan, Fatma. “Bizans İmparatoru I. Justinianos’un (527–565) Evrensel İmparatorluk Çabaları ve Sonuçları (Byzantium Emperor of Justinianos (527–565) Universal Empire Efforts and Results).” The Journal of Academic Social Science.
- “I. Justinian (527–565).” Arkeofili, https://arkeofili.com/konstantinopoliste-6-yuzyil-nika-ayaklanmasi/. Erişim Tarihi: 15.07.2025
- “1485 Yıl Önce Bugün: Nika Ayaklanması.” GZT, https://www.gzt.com/jurnalist/1485-yil-once-bugun-nika-ayaklanmasi-2598627. Erişim Tarihi: 15.07.2025
- “Byzantine Empire.” Encyclopædia Britannica, https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire. Erişim Tarihi: 15.07.2025
- “Justinyen Vebası (MS 541–542).” Dünya Tarihi Ansiklopedisi, https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-782/justinyen-vebasi-ms-541-542/. Erişim Tarihi: 15.07.2025
- Blachford, Kevin. “An Alternative to the Thucydides Trap: The Buffer Zone of Byzantium and Sasanian Persia.” The International History Review, vol. 44, no. 5, 2021, pp. 1077–1090.
- “Byzantine-Sasanian War.” History Maps, https://history-maps.com/tr/story/Byzantine-Empire-Justinian-dynasty/event/Byzantine-Sasanian-War. Erişim Tarihi: 15.07.2025
