Cumhuriyet‘in 100.yılında değinilmesi gereken en önemli milli ögelerden biri de zeybek dansıdır. Halk oyunları, ait olduğu toplumun izlerini taşır. Bir olayı, üzüntüyü veya sevinci yansıtırlar. Zeybek dansı da bunlardan adını en çok duyduklarımız arasında yer alır.
Zeybeğin halkını koruyan yiğit tasviri, zeybeğin oyun görünümlerinde görebiliriz. Aynı zamanda el hareketleri, bacak hareketleri, vücut hareketleri ve çığlıkların hepsi farklı anlamlara sahiptir.
Bu makale, ilk olarak Söylenti Dergi’de Ekim 2023 tarihinde yayımlanmıştır.
Zeybeğin Tarihi
16. yüzyılda Ege kıyılarında yaşayan Zeybekler, Osmanlı İmparatorluğu’nun idari, ekonomik ve sosyal açıdan iflas ettiği dönemde küçük direniş grupları olarak kendilerini göstermeye başlamışlardır. Böylece Zeybek oyununun ilk temelleri Batı Anadolu bölgesinde atılmıştır. Bu sayede cesaret ve gücü simgeleyen dans, Batı Anadolu’da günümüzde farklı melodilerle devam etmektedir.
Zeybek oyununun günümüzde pek çok çeşidi bulunmaktadır. En meşhur zeybek türleri şunlardır: teke, kıvrak, avşar ve ağır. Ayrıca, pek çok halk oyunu gibi zeybekte de yöresel kostümler yer alır. Hatta, Anadolu‘yu yansıtan işlemeli çoraplar, kuşaklar, eşarplar ve kemerler giyilirdi. Son olarak, şalvar ise diz boyu giyilse de giyimi bölgeden bölgeye farklılık göstermektedir.
Ayrıca kelimenin kökeni sağbek kelimesine dayanmaktadır. Yani, sağbek ise koruyucu demektir. Soylarının Ege kıyılarında yaşadığı ve Orta Asya‘dan geldiği düşünülmektedir. Ayrıca, devletin sosyal düzeninin bozulduğu ve sosyal adaletsizliklerin arttığı Osmanlı döneminde, çete tarzı bir yaşam tarzı benimseyerek devlete direnmek için küçük gruplar oluşturulmuştur. Bu sayede grupların kültürel bağlamda iki farklı türü bulunmaktadır.
Birinci grup, geçimini sağlamak için hırsızlık yapan ve yolları kapatan bir grup insanken diğer grup ise sosyal adaletsizliğe isyan eden ve kendi içinde bir adalet sistemi oluşturan bir grup insandır. Zeybekler önce Osmanlı’nın kolluk kuvvetlerine, ardından Kurtuluş Savaşı sırasında işgalci güçlere karşı savaşarak vatanlarını kurtarmaya katkıda bulunmuşlardır. Son olarak, verdikleri destek sayesinde toplumda yankı oluşturmuşlardır, halk tarafından kahraman ilan edilmişlerdir.
Okuma serinize renk katmak için trajik bir mitolojik hikaye önerisi: Orpheus ve Eurydike: Trajik Bir Aşk Mitolojisi – Irmak Çelik
Kaynakça
- Anonim. “ZEYBEK”. kulturportali. 14.07.2014, ZEYBEK | Kültür Portalı (kulturportali.gov.tr). Erişim Tarihi: 25.10.2023
- Anonim. “ZEYBEK OYUNU NASIL ORTAYA ÇIKMIŞTIR?”. egebazaar. ZEYBEK OYUNU NASIL ORTAYA ÇIKMIŞTIR? « EgeBazaar.com | Egebeyi Tekstil A.Ş.. Erişim Tarihi: 25.10.2023
- Anonim. “Zeybeklik Kültürü”. aydinlilar. Zeybeklik Kültürü – Aydınlılar Eğitim Kültür ve Dayanışma Derneği Ankara (aydinlilar.org). Erişim Tarihi: 25.10.2023
